Homonimen binne ús taalwûnders. Us listen mei homonimen en oare taaleigenaardichheden binne lang net kompleet.
‘Heteronym’, tink derom, sjogge se meast as synonym oan ‘synonym’. Mar dan in synonym dêr’t de gefoelswearde tusken de wurden ferskilt. Tink oan hynder en guds. Al betsjutte de wurden itselde, faak is ien wurd polityk korrekt en it oare twifeleftich. Efterbuert en kânswyk. Ynfalide en beheind. It earste is leechlizzend, it oare is sasein neutraal.
Homonimen
Wat jo mei ‘bank’ bedoele, sofa of jildynstelling, moatte se mar ôfliede út jo ferhaal. In flet is in went oftewol behuzing, of in fletgebou, of in boatsje, in fletboat. Koe taal net wat minder rommelich?
Taal groeit en feroaret mei’t de minsken taal brûke om mei inoar yn ferbining te stean. Taal is dêrom net in logysk stelsel. Der is net ien wurd foar ien ding. Bier is om in lichem op te dragen en it is pils.
Slimmer noch, sa’t jo wurden skriuwe hinget faak ôf fan heechst tafallige ôfspraken. Sa krije jo wurden as hear. As jo it útsprekke as jêr betsjut it hark. Sprekke jo it út as hee-er dan betsjut it man.
Taalkundigen ferdiele homonimen rûchwei yn fjouwer soarten:
- It wiere homonym = selde stavering + selde útspraak + oare betsjutting
- Homograaf = selde stavering (mei selde of oare útspraak) + oare betsjutting
- Homofoan = selde útspraak (mei oare stavering of net) + oare betsjutting
- Heteronym = selde stavering + oare útspraak + oare betsjutting
Dêrneist besteane der:
- Antonimen = wurden mei tsjinstelde bestutting
- Letterspultsjes as de wurdlidwiksel
Sa ferhaspelen slaven en eardere slaven yn Suriname yn de 18e en 19e ieu plantaazjenammen, út sosjaal protest. Plantaazje Fortuin waard Tuinfort.
It wiere homonym
| Homonym | Betsjut | Of betsjut | Of betsjut | Of betsjut |
|---|---|---|---|---|
| bak | mop | twibak | baksel | grutte hoemannichte |
| bân | om tsjil | bining | ||
| bank | sofa | jildynstelling | ||
| bist | libben skepsel | wêze 2e nt | ||
| bûging | holle of liif, as groet | feroarjen fan wurdfoarm | bocht | |
| dalje | spul | soort blom | ||
| do | fûgel | persoansfoarm | ||
| doar | tagong | doare ferfoarming | ||
| earm | net ryk | lichemsdiel | ||
| ein | stik | einfûgel | ||
| ferjitte | net mear witte | weijitte | ||
| fuortgean | bliuwe | weigean | ||
| hân | lichemsdiel | hawwe ft | ||
| hân | lichemsdiel | folsleine tiid fan hawwe | ||
| hast | omtrint | hawwe 2e nt | ||
| hier | triedechtige stringen dy’t groeie út it fel | fergoeding foar brûken fan oarmans eigendom | ||
| hurd | stookplak | net sêft | fluch | |
| ier | bloedfet | boppeste part fan nôtstâl | betiid | |
| klier | orgaan yn ús liif dat gemyske stoffen ôfskied | pestkop | ||
| lâns | neist, foarby | stjitwapen, spear | ||
| lear | bewurke fel fan bist | grûnbegjinsel | tiidwurdfoam fan leare | |
| lêsten | okkerdeis | ladingen | soargen | |
| letter | teken | fierder tiidstip | ||
| list | snoadens | omlisting | ||
| mar | lykwols | wetterplasse | ||
| opfiere | stokelje | foar publyk bringe | ||
| prikje | begripe | tûkje | ||
| pyk | jonge fûgel | top fan berch | stjitwapen, lâns | |
| rinkelje | ôfbruie | kinkelje | ||
| ryk | domein | begoedige | ||
| sân | sifer 7 | grûn | ||
| sein | teken | sizze ft | ||
| sinnich | sinne skynt | in bulte sok ha | ||
| skeppe | meitsje | grave | ||
| sok | hoas | kylwetter | ||
| stimming | op toan bringen | sin | ||
| stjer | himmellichem | stjerre 1e notiid | ||
| stowe | dookje | waaie | drave | |
| sûnder | eat of immen is der net by, net mei | immen dy’t sûndiget | ||
| túch | touwurk fan skip | smoargens, rotsoai, skealike planten | ||
| waai | oerbliuwsel fan tsiismeitsjen | hurde wyn | ||
| wike | tiidsienheid | mije | ||
| wûn | net ferlern | ft fan wikkelje, draaie | ||
| wurden | bewurding | wurde ft | ||
| wyn | loftstream | druvesop |
Homograaf
| Homograaf | Betsjut | Of betsjut | Of betsjut |
|---|---|---|---|
| foarkomme | barre, foar de rjochter komme | ferhinderje | |
| hear | hark | man | |
| trochtocht | trochreis fan soldaten | ferstannich | |
| ûnderstel | nim as mooglik oan | tsjillen, draaistel, sjassis |
Homofoan
| Jo hearre | Of jo hearre | Of oars hearre jo |
|---|---|---|
| ferstoarn | ferstân | |
| god | gat | |
| hoarn | hân | |
| hoas | hoars | |
| jet | eart | jerd |
| koan | koarn | |
| koarde | koade | |
| molkewaai | molkewei | |
| soan | sân | |
| swierte | switte | |
| waai | wei | |
| wâld | wâd |
Antonym
| Wurd | Tsjinsteld | En tsjinsteld |
|---|---|---|
| bats | lik | |
| dramatysk | behearske | |
| frijút | ôfhâldend, ôfhâldich | twongen |
| leaf | gemien |
Wurdlidwiksel
| Fortuin | Tuinfort |
|---|---|
| brevet | fetber |
| fetkers | kersfet |
| folksdichters | dichtersfolk |
| hierboarstel | boarstelhier |
| itensieder | siediter |
| leanslaaf | laveleas |
| mannewaar | waarman |
| oerfleane | fleanoere |
| panbakke | bakpanne |
| rigedoarp | doarperige |
| sinema | masine |
| stikwurk | wurkstik |
| tiidstream | streamtiid |
| wikselbrief | briefwiksel |
| wurkbij | bywurk |